Trznadel zwyczajny: Kameleon polskiego krajobrazu

Wśród zielonych łąk, gdzie szum wiatru przeplata się z melodyjnymi głosami przyrody, można natknąć się na fascynującego, choć często niedocenianego bohatera naszych polskich krajobrazów – trznadla zwyczajnego. Ten mały, lecz wyrazisty ptak, stanowi kwintesencję sielskiego życia przyrodniczego.

  • Jego obecność na terenach otwartych Polski jest równie charakterystyczna, co szum liści w lesie.
  • Trznadel, z pozoru zwykły mieszkaniec naszych pól i łąk, skrywa w sobie wiele interesujących tajemnic, które warto odkryć.
  • Wędrując przez różnorodne siedliska, od nizin aż po piętro kosodrzewiny, ten ptak jest nie tylko świadkiem zmieniającej się natury, ale również aktywnym uczestnikiem tego dynamicznego świata.

W niniejszym artykule zapraszamy do poznania trznadla zwyczajnego – ptaka, który mimo swej powszechności, wciąż pozostaje tajemnicą dla wielu z nas.

Występowanie i siedlisko

Rozmieszczenie geograficzne

Trznadel zwyczajny[1] (Emberiza citrinella) zamieszkuje obszar Europy i zachodniej Azji. Jego występowanie rozciąga się od Norwegii i południowo-zachodniej Anglii, przez Polskę, Czechy, aż po północno-zachodnie Bałkany i północno-zachodnią Rosję. W Polsce jest to ptak bardzo liczny i obecny niemalże w każdym regionie, włączając obszary górskie. Chociaż część populacji migruje zimą do cieplejszych rejonów, większość trznadli pozostaje na miejscu. Ciekawostką jest fakt, że trznadel został introdukowany w Nowej Zelandii w XIX wieku, gdzie obecnie również jest powszechny​​.

Habitat

Gatunek ten preferuje zróżnicowane siedliska, które obejmują tereny otwarte z mozaiką zadrzewień i krzewów. Są to na przykład obrzeża jasnych lasów liściastych i borów, pola, łąki z pojedynczymi drzewami lub krzewami, polany, zarośla, a także drzewa owocowe, sady, budynki i ogrody. Ptak ten spotykany jest od nizin po piętro kosodrzewiny, w pobliżu potoków i rzek. Zimą trznadle odwiedzają obrzeża wsi, gdzie szukają pożywienia. Unikają miast, ale nie boją się ludzi, często pojawiając się na wsiach i przy szosach​​.

Populacja w Polsce

W Polsce trznadel jest jednym z najliczniej występujących ptaków. Populacja trznadli w Polsce, według szacunków Monitoringu Pospolitych Ptaków Lęgowych z lat 2013–2018, wynosiła od 4 360 000 do 4 580 000 par lęgowych, co plasuje go na piątym miejscu wśród ptaków lęgowych kraju. Ptaki te występują dość równomiernie na terenie całego kraju, także w obszarach górskich. Większość trznadli zimuje na miejscu, chociaż niektóre osobniki migrują do Europy Zachodniej. Badania przeprowadzone w Polsce wykazały, że trznadle zajmują różnorodne siedliska, w tym lasy, pola uprawne i łąki​​.

Charakterystyka gatunku

Morfologia i upierzenie

Morfologia i upierzenie trznadla zwyczajnego są unikatowe i pozwalają na łatwe odróżnienie płci. Samiec w upierzeniu godowym ma głowę złoto-żółtą z brązowymi i szarobrązowymi kresami, zaś spód ciała również jest żółty z brunatnym kreskowaniem i kasztanowatą przepaską na piersi. Wierzch ciała rdzawobrązowy z ciemnymi plamkami. Samica jest bardziej oliwkowobrązowa z wyraźniejszym kreskowaniem. W okresie spoczynkowym obie płci są podobne, z jaśniejszym i mniej kontrastowym ubarwieniem. Młode ptaki można odróżnić podczas dokładnego oglądania ptaka w ręku, patrząc na kształt sterówek​​.

Śpiew i zachowanie

Ptaki te wyróżniają się charakterystycznym śpiewem, który jest krótki, równobrzmiący, składający się z szybko powtarzanych tonów. Najczęściej można je usłyszeć śpiewające na czubkach drzew, krzewów czy linii energetycznych, od wczesnej wiosny aż do jesieni. Oprócz tego, wyróżniają się specyficznymi odgłosami, takimi jak „cik” jako głos wabiący oraz „srit” podczas wznoszenia się w powietrze. Zimowy śpiew trznadli różni się od letniego, dając słuchaczom szansę doświadczenia różnorodności ich repertuaru wokalnego. W kwestii zachowania, są to ptaki nieco większe od wróbla, o mniej płochliwym charakterze, często widywane w pobliżu ludzkich siedlisk. Ich lot nie jest specjalnie charakterystyczny, a zimą często gromadzą się w stada, czasami dołączając do innych gatunków łuszczaków​​.

Wymiary i masa ciała

CechaWartość
Długość ciałaok. 16–19 cm
Rozpiętość skrzydełok. 23–29 cm
Masa ciałaok. 28–30 g

Biotop

trznadel

Preferencje środowiskowe

Ptak ten wykazuje szczególne preferencje środowiskowe, preferując obszary otwarte z mozaiką zadrzewień i krzewów. Do jego ulubionych siedlisk należą obrzeża jasnych lasów liściastych i borów, pola, łąki z pojedynczymi drzewami lub krzewami, polany, zarośla, a także sady i ogrody. Trznadle są spotykane od nizin aż po piętro kosodrzewiny, często w pobliżu potoków i rzek. Choć unikają gęsto zabudowanych obszarów miejskich, są częstym widokiem na obrzeżach wsi, gdzie szukają pożywienia, zwłaszcza zimą​​.

Obecność w Polsce

W Polsce trznadel zwyczajny jest jednym z najczęściej występujących ptaków lęgowych, zajmującym piąte miejsce pod względem liczebności. Jego populacja, oszacowana na miliony par lęgowych, jest rozłożona równomiernie po całym kraju, zarówno na nizinach, jak i w regionach górskich. Większość trznadli pozostaje w Polsce na zimę, choć niektóre osobniki migrują do zachodniej Europy. Te ptaki są wszechobecne w różnorodnych siedliskach, w tym w lasach, na polach uprawnych i łąkach​​.

Migracje i Sezonowe Wędrówki

trznadel

Migracje ptaków to zjawisko fascynujące i złożone, a trznadel zwyczajny stanowi interesujący przypadek do analizy. Gatunek ten, znany z adaptacji do różnorodnych środowisk w Europie, wykazuje różne wzorce migracyjnych zachowań w zależności od warunków geograficznych i klimatycznych.

  • Typy Migracji U Trznadla Zwyczajnego: W populacjach trznadla zwyczajnego można zaobserwować zarówno ptaki osiadłe, jak i migracyjne. W niektórych regionach ptaki te pozostają na swoich lęgowiskach przez cały rok, podczas gdy inne grupy podejmują sezonowe przemieszczenia. Jesienią trznadle często przemieszczają się na południe, aby uniknąć surowych warunków zimowych, a wiosną powracają do swoich lęgowisk.
  • Czynniki Wpływające na Migracje: Migracje trznadla zwyczajnego są ściśle związane z dostępnością pożywienia i zmianami w ich siedliskach. Zmiany klimatyczne i antropogeniczne przekształcenia krajobrazu również mają znaczący wpływ na te wzorce. Na przykład, intensyfikacja rolnictwa i urbanizacja mogą zmuszać ptaki do szukania nowych terenów.
  • Trasy Migracyjne: Trasy migracyjne trznadla zwyczajnego są różnorodne i zależą od lokalizacji ich populacji. Ptaki z północnej i wschodniej Europy często migrują do południowo-zachodniej Europy lub śródziemnomorskich regionów Azji. Natomiast populacje z zachodniej Europy zwykle są bardziej osiadłe.
  • Zmiany Wzorców Migracyjnych w Czasie: W ostatnich dekadach zaobserwowano zmiany w wzorcach migracyjnych trznadla zwyczajnego, co częściowo wiąże się ze zmianami klimatycznymi. Cieplejsze zimy w niektórych regionach sprawiają, że ptaki te coraz częściej zostają na swoich lęgowiskach przez cały rok.
  • Badania i Monitorowanie Migracji: Naukowcy wykorzystują różne metody, w tym znakowanie ptaków i telemetrię satelitarną, aby śledzić i badać migracje trznadla zwyczajnego. Te badania pomagają zrozumieć dynamikę populacji i wpływ zmian środowiskowych na ptaki.
  • Znaczenie Migracji dla Ochrony Gatunku: Zrozumienie migracji trznadla zwyczajnego ma kluczowe znaczenie dla jego ochrony. Ochrona siedlisk, zarówno na terenach lęgowych, jak i zimowych, jest niezbędna dla zachowania stabilnych populacji tego gatunku.
Migracje trznadla zwyczajnego są złożonym zjawiskiem, które wymaga dalszych badań i ochrony. Zmiany środowiskowe i klimatyczne stanowią wyzwanie dla przyszłości tego gatunku, co podkreśla potrzebę zintegrowanych działań ochronnych na skalę międzynarodową.

Okres lęgowy

Zachowania godowe

W okresie godowym trznadle wykazują charakterystyczne zachowania. Wczesną wiosną stada ptaków zaczynają się rozpadać, a poszczególne pary szybko zajmują swoje terytoria lęgowe. Samce zaciekle bronią wybranych rewirów przed rywalami. W trakcie zalotów wobec samicy, samce stroszą się z opuszczonymi skrzydłami i rozłożonym ogonem, demonstrując białe obrzeżenia ogona i rdzawy kuper. Podczas zalotów partnerzy wykonują również charakterystyczny taniec, podnosząc się z ziemi i prezentując sobie źdźbła i kłosy traw. Tworzone pary są monogamiczne​​.

Budowa i lokalizacja gniazda

Gniazdo trznadla zwyczajnego jest zazwyczaj umieszczane w płytkim zagłębieniu w ziemi, w warstwie ziół i dobrze nasłonecznionym miejscu, choć osłoniętym przez zwisające gałązki lub źdźbła trawy. Czasami gniazda te mogą być zlokalizowane wyjątkowo nisko na krzewie lub nawet na świerku. Samica zajmuje się budową gniazda, które składa się z liści, mchu, korzonków, źdźbeł słomy i trawy, a wyściółkę stanowią włosie i miękkie trawy​​.

Jaja i inkubacja

Trznadle wyprowadzają rocznie 2 lub 3 lęgi, od kwietnia do lipca. Samica składa od 3 do 5 jaj, które mają białawą, niebieskawą lub fioletowawą barwę z nitkowatymi szaro-fiołkowymi plamkami. Jaja wysiadywane są przez okres 12 do 14 dni głównie przez samicę, choć w niektórych przypadkach pomoc może oferować także samiec. Po zniesieniu ostatniego jaja rozpoczyna się okres inkubacji​​.

Wychowywanie młodych

Po wykluciu pisklęta trznadli, będące gniazdownikami, opuszczają gniazdo po około 12–14 dniach. W tym czasie główną rolę w wychowywaniu potomstwa odgrywa samica, wspierana przez samca, szczególnie podczas wysiadywania jaj. Młode karmione są przez obydwoje rodziców. Dieta piskląt różni się od tej dla dorosłych ptaków – oprócz nasion, które stanowią podstawę pokarmu dorosłego trznadla, pisklęta otrzymują również owady, które są istotnym elementem ich wczesnej diety​​.

Pożywienie

Dieta w różnych porach roku

Dieta trznadla zwyczajnego różni się w zależności od pory roku. Wiosną i latem ich pożywienie składa się głównie z owadów (dorosłych, larw, poczwarek, jaj) oraz pająków i innych bezkręgowców. Natomiast jesienią i zimą głównym składnikiem diety są nasiona traw, różnorodnych chwastów oraz ziarna zbóż. Trznadle żerują głównie na ziemi, nawet w miejscach nieosłoniętych, choć rzadziej w gęsto zarośniętych i zacienionych siedliskach​​.

Żerowanie

Oto lista dotycząca żerowania trznadla zwyczajnego:

  • Lokalizacja: Głównie na ziemi, w otwartych i dobrze nasłonecznionych obszarach.
  • Preferencje: Preferuje miejsca nieosłonięte, ale unika siedlisk gęsto zarośniętych i zacienionych.
  • Pokarm: Żeruje na nasionach traw, chwastów i ziarnach zbóż, a w sezonie lęgowym również na owadach i innych bezkręgowcach.
  • Zachowanie stadne: Po okresie lęgowym łączy się w stada, czasem w towarzystwie zięb i innych łuszczaków.
  • Żerowanie zimowe: W okresie zimowym, gdy zalega śnieg, pojawia się w okolicach paśników dla zwierząt i karmników dla ptaków​​.

Status i ochrona

trznadel na galezi

Klasyfikacja IUCN

Trznadel zwyczajny jest klasyfikowany przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody (IUCN) jako gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern). Ta klasyfikacja obowiązuje nieprzerwanie od 1988 roku. Światowa populacja trznadla, obliczona w oparciu o szacunki organizacji BirdLife International dla Europy w 2015 roku, zawiera się w przedziale 40–70 milionów dorosłych osobników. Trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy​​.

Ochrona w Polsce

W Polsce trznadel zwyczajny objęty jest ścisłą ochroną gatunkową. Znajduje się on na liście gatunków chronionych przepisami prawa, co oznacza, że nie wolno go polować, zabijać, czy też w jakikolwiek sposób mu szkodzić. Ochrona trznadla zwyczajnego w Polsce jest częścią szerszych działań mających na celu zachowanie bioróżnorodności i ochronę środowiska naturalnego. Ptak ten preferuje otwarte tereny, takie jak pola, łąki, a także zarośla i obrzeża lasów. Jego ochrona przyczynia się do utrzymania zdrowych ekosystemów i wspiera zachowanie równowagi przyrodniczej.

Podsumowanie

trznadel

W obliczu dynamicznie zmieniającego się świata, los trznadla zwyczajnego jest niczym barometr zmian zachodzących w naszych ekosystemach. Poznawanie i ochrona tego fascynującego ptaka to nie tylko działania na rzecz jednego gatunku, ale także krok ku zrozumieniu i zachowaniu bioróżnorodności naszej planety.

Podsumowując, warto zwrócić uwagę na kilka kluczowych punktów:

  • Wskaźnik stanu środowiska: Trznadel zwyczajny jest żywym wskaźnikiem zdrowia naszych ekosystemów. Jego obecność i dobrostan sygnalizują zdrowe i zrównoważone środowisko.
  • Potrzeba globalnej współpracy: Ochrona trznadla zwyczajnego wymaga międzynarodowych wysiłków. Ptaki te nie znają granic, a ich ochrona jest sprawą globalną.
  • Edukacja i świadomość społeczna: Podnoszenie świadomości na temat trznadla i jego roli w ekosystemach jest kluczowe dla jego ochrony. Edukacja społeczeństwa może prowadzić do lepszej ochrony siedlisk i zmniejszenia negatywnego wpływu ludzi na przyrodę.
  • Nauka i badania: Dalsze badania naukowe są niezbędne do zrozumienia potrzeb trznadla, jego zachowań migracyjnych i adaptacji do zmieniających się warunków środowiskowych.
  • Działania indywidualne mają znaczenie: Każdy z nas może przyczynić się do ochrony trznadla zwyczajnego. Czy to poprzez wspieranie lokalnych działań ochronnych, czy poprzez świadome działania na rzecz ochrony środowiska, każdy krok ma znaczenie.

Kiedy obserwujemy trznadla zwyczajnego w jego naturalnym środowisku, nie tylko doświadczamy piękna przyrody, ale także przypominamy sobie o naszej wspólnej odpowiedzialności za ochronę tego delikatnego świata, który jest naszym wspólnym domem.

FAQ – Często zadawane pytania

trznadel na sniegu

Jak wygląda trznadel?

Trznadel zwyczajny (Emberiza citrinella) jest łatwo rozpoznawalnym ptakiem, szczególnie podczas okresu lęgowego. Oto główne cechy jego wyglądu:

  1. Samce: Są bardziej kolorowe niż samice. Mają charakterystyczną, jaskrawożółtą głowę z zielonkawym odcieniem i czarnymi pasami na bokach głowy. Ich pierś jest również żółta z czarnymi pasami. Grzbiet ma barwę brunatną z czarnymi pasami, co nadaje mu kreskowany wygląd.
  2. Samice i młode ptaki: Są mniej jaskrawe i bardziej kamuflujące się. Mają głównie brązowe i beżowe odcienie z ciemniejszymi pasami. Ich brzuch jest jaśniejszy, zazwyczaj kremowy lub biały.
  3. Rozmiar i Budowa Ciała: Trznadel to ptak średniej wielkości, osiągający długość około 16-17 cm. Ma dość krępą budowę z krótkim, grubym dziobem przystosowanym do jedzenia nasion.
  4. Ogon i Skrzydła: Ogon jest stosunkowo długi i wąski, z charakterystycznym kształtem 'V’ widocznym w locie. Skrzydła są zaokrąglone, co jest typowe dla ptaków przystosowanych do szybkiego startu i lotu w zaroślach.

Ogólnie rzecz biorąc, trznadel zwyczajny jest ptakiem łatwym do rozpoznania dzięki swojemu unikalnemu ubarwieniu i charakterystycznemu kształtowi.

Czy trznadel jest duży?

Trznadel zwyczajny (Emberiza citrinella) nie jest dużym ptakiem. Jest to raczej średniej wielkości ptak, osiągający długość ciała około 16-17 cm. Jego rozmiar można porównać do wróbla, choć trznadel może być nieco większy i ma bardziej krępe ciało. W związku z tym, trznadel nie jest uważany za dużego ptaka, a raczej za ptaka średniej wielkości wśród typowych europejskich gatunków ptaków.

Kulczyk, a trznadel? Różnica.


Kulczyk zwyczajny (Serinus serinus) i trznadel zwyczajny (Emberiza citrinella) to dwa różne gatunki ptaków, które różnią się od siebie pod wieloma względami. Oto kilka kluczowych różnic:

  1. Wygląd:
    • Kulczyk zwyczajny: Jest mniejszy niż trznadel, osiągając długość około 11-12 cm. Ma jaskrawożółte upierzenie z zielonkawym odcieniem, szczególnie na spodzie ciała. Kulczyki mają również szarobrązowy grzbiet z drobnymi, ciemnymi pasami.
    • Trznadel zwyczajny: Jest większy, osiągając długość około 16-17 cm. Samce trznadla mają charakterystyczną jaskrawożółtą głowę z czarnymi pasami oraz żółtą pierś również z czarnymi pasami. Ich grzbiet jest brązowy, również z pasami.
  2. Środowisko i Zachowanie:
    • Kulczyk zwyczajny: Preferuje otwarte tereny, takie jak parki, ogrody, sadzawki i pola. Jest to ptak często spotykany w miastach i na przedmieściach.
    • Trznadel zwyczajny: Zwykle znajdowany na polach, łąkach, w zaroślach i na skrajach lasów. Preferuje bardziej otwarte przestrzenie niż kulczyk.
  3. Dziób:
    • Kulczyk zwyczajny: Ma stosunkowo drobny, stożkowaty dziób przystosowany do jedzenia małych nasion i owadów.
    • Trznadel zwyczajny: Posiada krótszy, grubszy dziób, który jest idealny do zjadania większych nasion.
  4. Śpiew:
    • Kulczyk zwyczajny: Charakteryzuje się melodyjnym i wysokotonowym śpiewem.
    • Trznadel zwyczajny: Jego śpiew jest również melodyjny, ale ma inny, charakterystyczny ton.

Główne różnice między kulczykiem a trznadlem zwyczajnym to rozmiar, wygląd, preferencje środowiskowe i cechy morfologiczne, takie jak kształt dzioba. Obie te ptaki pełnią różne role w swoich ekosystemach i posiadają unikalne cechy, które pozwalają je łatwo rozróżnić.

Czy trznadel odlatuje na zimę?

Nie. W Polsce trznadel zwyczajny jest ptakiem, który zwykle nie migruje na dłuższe odległości w poszukiwaniu cieplejszych terenów zimą. Większość populacji trznadla zwyczajnego w Polsce pozostaje na swoich terenach lęgowych przez cały rok. Oznacza to, że są to ptaki osiadłe, które nie podejmują znaczących migracji związanym z sezonem zimowym.

Jednak warto zaznaczyć, że w niektórych regionach Europy, szczególnie na północ i wschód od Polski, część populacji trznadla zwyczajnego może podejmować krótsze migracje na południowe obszary Europy w okresie zimowym, aby uniknąć surowych warunków zimowych. Jednak w Polsce większość trznadli pozostaje na miejscu przez cały rok.


Dodaj komentarz